Beliz

Beliz Belize
Zastava
Himna: "Land of the Free" ("Zemlja slobodnih")
Položaj Beliza
Glavni grad		Belmopan 17°15′N 88°46′W / 17.250°N 88.767°W / 17.250; -88.767
Najveći grad		Belize 17°29′N 88°11′W / 17.483°N 88.183°W / 17.483; -88.183
Službeni jezik		engleski, španski
Državno uređenje		Unitarna parlamentarna ustavna monarhija
• Monarh		Charles III
• Guverner		Froyla Tzalam
• Premijer		Johnny Briceño
Nezavisnost		od Ujedinjenog Kraljevstva
• Priznato		21. septembar 1981.
Površina
• Ukupno		22.966[1] km2 (147)
• Vode (%)		0,8
Stanovništvo
• Ukupno (2022)		397.483[2]
• Gustoća		17,31/km2
BDP (PKM)		2025
• Ukupno		$6,414 milijardi[3] (180)
• po stanovniku		$15.363[3] (123)
BDP (nominalni)		2025
• Ukupno		$3,488 milijardi[3] (179)
• po stanovniku		$8.355[3] (98)
Gini (2013)		53,1[4] (visoka nejednakost)
HDI (2023)		0,721[5] (115)
Valuta		Beližanski dolar (BZD)
Vremenska zona		UTC−06:00
Pozivni broj		.bz
Internetska domena		+501

Beliz je suverena država na sjeveroistočnoj obali Srednje Amerike.^[6] Na sjeveru graniči s Meksikom, na istoku s Karipskim morem, a na zapadu i jugu s Gvatemalom. Također dijeli pomorsku granicu s Hondurasom na jugoistoku. Kao dio karipske regije, Belize je član Karipske zajednice (CARICOM) i Karipskog Commonwealtha, odnosno historijske Britanske Zapadne Indije.

Civilizacija Maja proširila se na područje Belizea između 1500. p. n. e. i 300. n. e, a cvjetala je sve do oko 1200.^[7] Prvi kontakt s Evropljanima ostvaren je između 1502. i 1504, kada je Kristofor Kolumbo plovio duž Honduraskog zaljeva.^[8] Evropsko istraživanje započeli su engleski doseljenici 1638. I Španija i Velika Britanija polagale su pravo na ovu teritoriju sve do britanske pobjede nad Špancima u bici kod St. George's Cayea (1798).^[9] Godine 1840. postao je britanska kolonija, a 1862. krunska kolonija. Od tada pa sve do 1973. bio je poznat kao Britanski Honduras. Belize je stekao nezavisnost od Ujedinjenog Kraljevstva 21. septembra 1981.^[10] To je jedina kopnena država Srednje Amerike koja je kraljevstvo u okviru Commonwealtha, s kraljem Charlesom III kao monarhom i šefom države, kojeg zastupa guverner.^[11]

Zahvaljujući obilju kopnenih i morskih biljaka i životinja, kao i raznolikosti ekosistema – uključujući prostrane koraljne grebene – Belize zauzima ključno mjesto u Mezoameričkom biološkom koridoru, koji je od globalnog značaja.^[12] Smatra se dijelom i Srednje Amerike i Kariba.^[13]

Zauzima površinu od 22.970 km², a broj stanovnika iznosi 397.483 (prema podacima iz 2022).^[14] Njegov kopneni dio dug je oko 290 km i širok 110 km. To je zemlja s najmanjim brojem stanovnika i najmanjom gustinom naseljenosti u Srednjoj Americi. Stopa rasta stanovništva od 1,87 % godišnje (procjena iz 2018) druga je najviša u regiji i jedna od najviših na zapadnoj hemisferi. Glavni grad je Belmopan, a najveći grad je Belize. Zemlja ima raznoliko društvo koje čine različite kulture i jezici. To je jedina zemlja u Srednjoj Americi u kojoj je engleski službeni jezik, dok su belizejski kreolski, španski i jezici Maja također široko zastupljeni. Više od polovine stanovništva govori više jezika, što je posljedica raznolikog jezičnog porijekla stanovništva. Zemlja je poznata po svojim septembarskim proslavama i muzičkom žanru "punta".^[15][16]

Prvi narod koji je osnovao državu Beliz bili su Maje oko 1500. godine prije nove ere. Na osnovu arheoloških analiza, oni su razvili i niz uređenih naselja unutar zemlje. To uključuje Caracol, Xunantunich, Lamanai, Lubaantun i mnoga druga. Prvi evropski kontakt s Belizom dogodio se 1502. godine kada je Kristofor Kolumbo ekspedicijom stigao do obale ovog područja. Godine 1638. Engleska je osnovala prvo evropsko naselje, a tu narednih 150 godina osnovana su i mnoga druga engleska naselja. Godine 1840. Beliz je postao "Kolonija Britanskog Hondurasa",^[17] a 1862. godine postao je krunska kolonija. Stotinu godina nakon što je postao krunska kolonija, Belize je bio predstavnička vlada Engleske, međutim, u januaru 1964. godine dodijeljena mu je puna samouprava. Godine 1973. ime nacije promijenjeno je iz Britanski Honduras u Beliz, a 21. septembra 1981. godine postignuta je potpuna nezavisnost.^[18]

Beliz je smješten u Srednjoj Americi i graniči se sa Meksikom na sjeveru, Gvatemalom na jugu i zapadu, a Karipskim morem na istoku. Država je prepoznatljiva po najnižoj gustini naseljenosti u Srednjoj Americi sa 14 st/km². ističe se i ekstremnoj biološkoj raznolikosti i prepoznatljivim ekosistemima. Na obali se nalazi močvarna obalna ravnica s mangrovskim močvarama. Na jugu i u unutrašnjosti zemlje nalaze se brda i niske planine. Većina zemljišta je nerazvijena i pošumljena listopadnim drvećem. Dio je mezoameričke žarišne tačke biološke raznolikosti i ima mnogo džungli, rezervata divljih životinja, različitih vrsta flore i faune, te posjeduje najveći pećinski sistem u ovom dijelu Americi. Neke vrste flore i faune karakteristične za Beliz uključuje crnu orhideju, drvo mahagonija i tapire.^[18]

Beliz ima malu, uglavnom privatnu preduzetničku ekonomiju koja se prvenstveno zasniva na poljoprivredi, agroindustriji i trgovini, dok turizam i građevinarstvo u posljednje vrijeme dobijaju na značaju.^[19]

Engleski je službeni jezik Beliza, što je naslijeđe njegovog bivšeg statusa britanske kolonije. Beliz je jedina zemlja u Centralnoj Americi u kojoj je engleski službeni jezik. Brojni vrtići, srednje i visokoškolske ustanove u Belizeu pružaju obrazovanje učenicima, uglavnom finansirano od strane vlade. Zemlja ima oko desetak institucija visokog obrazovanja, od kojih je najistaknutija Univerzitet u Belizu, koji je nastao iz Univerzitetskog koledža Beliza osnovanog 1986. godine.

Commons ima datoteke na temu: Beliz

WikiAtlas ima mape na temu: Beliz

• Službeni sajt Vlade Beliz
• Beliz Arhivirano 13. 5. 2013. na Wayback Machine na CIA World Factbook