Bagan
Bagan ပုဂံ Pagan | |
|---|---|
 Mga templo at pagoda sa Bagan | |
  Bagan | |
| Mga koordinado: 21°10′21″N 94°51′36″E / 21.17250°N 94.86000°E | |
| Country | Myanmar |
| Region | Rehiyon ng Mandalay |
| Founded | mid-to-late 9th century |
| Lawak | |
| • Kabuuan | 104 km2 (40 milya kuwadrado) |
| Populasyon | |
| • Ethnicities | mga Bamar |
| • Religions | Theravada Buddhism |
| Sona ng oras | UTC+6.30 |
| Websayt | |
| Official name | Bagan |
| Lokasyon | Mandalay Region, Myanmar |
| Pamantayan | Cultural: iii, iv, vi |
| Sanggunian | 1588 |
| Inscription | 2019 (ika-43 sesyon) |
| Lugar | 5,005.49 ha (12,368.8 akre) |
| Sona ng buffer | 18,146.83 ha (44,841.8 akre) |
Ang Bagan ( /bəˈɡæn/ bə-GAN ; Burma: ပုဂံ Băgam [bəɡàɰ̃] ; dating Pagan) ay isang sinaunang lungsod at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO sa Rehiyon ng Mandalay sa Myanmar.[1] Mula ika-9 hanggang ika-13 siglo, ang lungsod ang kabesera ng Kahariang Pagan, ang unang kaharian na nag-isa sa mga rehiyon na kalaunan ay bubuo sa Myanmar. Noong kasagsagan ng kaharian sa pagitan ng ika-11 at ika-13 siglo, mahigit 10,000 templo, pagoda, at monasteryo ng mga Budista ang itinayo sa kapatagan ng Bagan mismo,[2] kung saan ang mga labi ng mahigit 2,200 templo at pagoda ay nananatili pa.
Ang Sonang Arkeolohiko ng Bagan ay isang pangunahing atraksiyon para sa umuusbong na industriya ng turismo ng bansa.[3]
Etimolohiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Bagan ay ang kasalukuyang karaniwang pagbigkas ng Birmano ng salitang Birmano na Pugan.
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ika-9 hanggang ika-13 siglo
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ayon sa mga maharlikang kronika, ang Bagan ay itinatag noong ikalawang siglo CE, at pinatibay noong 849 ni Haring Pyinbya, ika-34 na kahalili ng nagtatag ng unang Bagan.[4] Gayunpaman, pinaniniwalaan ng mga iskolar na Kanluranin na ang Bagan ay itinatag noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng ika-9 na siglo ng mga Mranma (Burman), na kamakailan lamang ay pumasok sa lambak ng Irawadi mula sa Kaharian ng Nanzhao. Ito ay kabilang sa ilang magkakatunggaling lungsod-estado ng Pyu hanggang sa huling bahagi ng ika-10 siglo nang lumago ang awtoridad at kadakilaan ng pamayanang Birmano.[5]
Mula 1044 hanggang 1287, ang Bagan ang kabisera pati na rin ang sentro ng politika, ekonomiya, at kultura ng Imperyong Bagan. Sa loob ng 250 taon, ang mga pinuno ng Bagan at ang kanilang mayayamang nasasakupan ay nagtayo ng mahigit 10,000 relihiyosong monumento (humigit-kumulang 1000 stupa, 10,000 maliliit na templo at 3000 monasteryo) sa isang lugar na may lawak na 104 km2 (40 mi kuw) sa kapatagan ng Bagan. Lumaki at lumaki ang maunlad na lungsod, at naging isang kosmopolitanong sentro para sa mga pag-aaral na relihiyoso at sekular, na dalubhasa sa iskolarsip ng Pali sa gramatika at pilosopiko-sikolohiko (abhidhamma) pati na rin ang mga akda sa iba't ibang wika tungkol sa prosodiya, ponolohiya, gramatika, astrolohiya, alkemiya, medisina, at mga pag-aaral na legal.[6] Ang lungsod ay umakit ng mga monghe at estudyante mula pa sa India, Sri Lanka at Imperyong Khmer.
Ang kultura ng Bagan ay pinangungunahan ng relihiyon. Ang relihiyon ng Bagan ay pabagu-bago, sinkretiko at ayon sa mga sumunod na pamantayan, hindi ortodokso. Ito ay higit na pagpapatuloy ng mga kalakaran sa relihiyon noong panahon ng Pyu kung saan ang Budismong Theravada ay umiral kasabay ng Budismong Mahayana, Budismong Tantriko, iba't ibang paaralang Hindu (Shaivismo, at Vaishnavismo) pati na rin ang mga katutubong tradisyong animista (nat). Bagaman ang maharlikang pagtangkilik ng Budismong Theravada mula noong kalagitnaan ng ika-11 siglo ay nagbigay-daan upang unti-unting makakuha ng pangunahing kapangyarihan ang paaralang Budista, ang iba pang mga tradisyon ay patuloy na umunlad sa buong panahon ng Pagan hanggang sa mga antas na hindi na nakita kalaunan.
Ang pangunahing pisikal na pagkakaayos ng Bagan ay nahubog na noong huling bahagi ng ika-11 siglo, na siyang unang pangunahing panahon ng pagtatayo ng monumento. Isang pangunahing guhit na umaabot nang humigit-kumulang 9 Lumitaw sa panahong ito ang ilang kilometro sa silangang pampang ng Irrawaddy, kung saan ang napapaderang bag-as (kilala bilang "Lumang Bagan") ay nasa gitna. Naganap ang konstruksiyon noong ika-11 siglo sa buong lugar na ito at tila medyo desentralisado. Ang pagkalat ng mga monumento sa hilaga at timog ng Lumang Bagan, ayon kina Hudson, Nyein Lwin, at Win Maung, ay maaaring sumasalamin sa konstruksyon sa antas ng nayon, na maaaring hinikayat ng pangunahing piling tao sa Lumang Bagan.[7]: 51
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Seven more cultural sites added to UNESCO's World Heritage List". UNESCO. 6 July 2019. Inarkibo mula sa orihinal noong 14 July 2019. Nakuha noong 6 July 2019.
- ↑ Stadtner 2011: 216
- ↑ "Business: The promise—and the pitfalls". The Economist. 25 May 2013. Inarkibo mula sa orihinal noong 2017-11-07. Nakuha noong 2018-11-26.
- ↑ Harvey 1925: 18
- ↑ Lieberman 2003: 90–91
- ↑ Lieberman 2003: 115–116
- ↑ Hudson, Bob; Nyein Lwin; Win Maung (2001). "The Origins of Bagan: New Dates and Old Inhabitants". Asian Perspectives. 40 (1): 48–74. doi:10.1353/asi.2001.0009. JSTOR 42928487. Nakuha noong 2 January 2024.
{{cite journal}}:|hdl-access=requires|hdl=()
Mga panlabas na link
[baguhin | baguhin ang wikitext]
- Mapa ng Bagan . Mga Mapa ng DPS Online.
- Gabay sa Paglalakbay sa Bagan
- Lahat tungkol sa Bagan (bersyong Ingles)
- Mga libreng larawan ng paglalakbay ng Bagan
- Ang Buhay ni Buddha sa 80 Eksena, Templo ni Ananda Archived Charles Duroiselle, Arkeolohikal na Surbey ng India, Taunang Ulat, Delhi, 1913–14
- Ang Sining at Kultura ng Burma - ang Panahong Pagan Archived Dr. Richard M. Cooler, Pamantasang Hilagang Illinois
- Arkitekturang Pangkasaysayan ng Asya: Bagan Prof. Robert D. Fiala, Pamantasang Concordia, Nebraska
- Arkitekturang Budista sa Bagan Bob Hudson, Unibersidad ng Sydney, Australia
- Mga larawan ng mga templo at mga pinta ng Bagan Bahagi 1 Naka-arkibo 2013-07-01 sa Wayback Machine. Archived at Bahagi 2 Naka-arkibo 2013-07-01 sa Wayback Machine. Archived
- Mga postcard na panglipat sa Bagan
| International | |
|---|---|
| National | |
